Đi Và Viết
Đặc sản Cà Mau: Từ muối tôm đến tôm khô, bánh phồng – vị mặn của miền Tây
Ruộng muối Cà Mau lấp lánh dưới nắng sớm. (Ảnh: baocamau.vn)
Người miền Tây không sợ nắng – họ chỉ sợ món quê mình phai vị.
Từ ruộng muối Đầm Dơi đến chảo muối tôm đỏ au, mỗi hạt mặn Cà Mau là một câu chuyện về tình người, về niềm tự hào và sự gìn giữ hương vị quê nhà.
1. Bắt đầu từ vị mặn của nắng và gió
Tôi đến Đầm Dơi – vùng đất cực Nam của Tổ quốc – vào một buổi trưa nắng như đổ lửa. Gió từ biển mang theo vị mặn của muối, mùi tôm phơi nắng, xen lẫn hương khói bếp từ những căn nhà nhỏ bên ruộng. Đứng giữa không gian ấy, tôi chợt hiểu: muối và tôm không chỉ là sản vật – mà là linh hồn của người miền Tây.
“Người miền Tây không sợ nắng, chỉ sợ món quê mình phai vị.”
– Chú Năm, người làm muối tôm ở Cà Mau
2. Khi hạt muối gặp con tôm – và tình quê hóa thành hương vị
Muối Cà Mau vốn nổi tiếng bởi độ mặn thanh, sạch, kết tinh từ biển Hòn Khoai. Còn tôm nơi đây – đặc biệt là tôm đất, tôm rừng sinh thái – được xem là “vàng đỏ” của vùng cực Nam.
Ngày xưa, những người làm tôm khô không nỡ bỏ phần gạch tôm, đầu tôm – họ trộn với muối, tỏi, ớt rồi phơi nắng. Không ngờ món “làm chơi” ấy lại trở thành một thứ gia vị đậm đà, gói trọn hương vị quê nhà.
“Muối này phải giã tay mới dậy mùi. Muối phải khô, tôm phải tươi, ớt phải cay. Mỗi mẻ muối tôm là cả một ngày nắng và mồ hôi.” – Chị Ba, người làm nghề hơn 30 năm
Tôi nhìn thấy trong ánh mắt chị không chỉ là niềm vui mưu sinh, mà còn là niềm tự hào – tự hào vì được làm ra một thứ mặn mà như đất, như người Cà Mau.
3. Giữ vị muối tôm giữa thời hiện đại
Ngày nay, nhiều nơi sản xuất muối tôm công nghiệp với máy sấy, hương liệu và phẩm màu. Nhưng ở Cà Mau, những người làm nghề truyền thống vẫn chọn cách phơi dưới nắng thật, giã tay, rang đều trên chảo đất.
“Làm nhanh thì có lời, nhưng muối tôm không còn vị quê. Còn làm chậm – thì mỗi hạt muối là một phần đời mình.” – Chú Năm cười, tay vẫn đảo muối đều như một điệu nhịp quê hương.
Theo Báo Cà Mau (2024), địa phương đang nỗ lực nâng giá trị hạt muối và con tôm thông qua việc xây dựng thương hiệu đặc sản, gắn chỉ dẫn địa lý và hỗ trợ hộ sản xuất nhỏ lẻ giữ nghề truyền thống.
Một số cơ sở như Tôm khô Tân Phát Lợi (Đầm Dơi) đã đầu tư chế biến sạch, vẫn giữ phương pháp phơi nắng thủ công, giúp muối tôm Cà Mau vừa đạt chuẩn an toàn, vừa giữ nguyên hương vị xưa.
4. Hạt muối, hạt tôm và hạt lòng người
Chiều Cà Mau, khi mặt trời đỏ ối soi xuống ruộng muối, từng hạt muối tôm phơi nắng bỗng ánh lên như kim sa. Ngồi giữa mùi nắng, mùi biển, mùi tôm cay quyện lại – tôi chợt nghĩ:
“Có lẽ không ở đâu người ta làm ra thứ muối mặn mà lại ngọt lòng đến thế.”
Bởi trong đó là vị mặn của biển, vị ngọt của tôm, và vị nồng của tình người. Họ sống giản dị, làm nghề không cần tiếng khen, chỉ mong sao hương vị quê không phai.
5. Những hương vị mặn mà khác của đất Mũi
Nếu muối tôm là “hạt mặn của nắng và gió”, thì tôm khô, bánh phồng hàu và bánh phồng cua chính là ba “người bạn đồng hương” cùng góp mặt trong bức tranh ẩm thực Cà Mau – vừa dân dã, vừa tinh tế.
🦐 Tôm khô Cà Mau – vàng đỏ của biển rừng
Tôm Cà Mau nhỏ con nhưng thịt chắc, vị ngọt đậm và thơm tự nhiên. Mỗi con tôm khô là kết tinh của vị mặn biển, ngọt đất và cái nắng rát da của người dân phơi tôm suốt ba ngày liền. Không phẩm màu, không hóa chất – chỉ có nắng, gió và bàn tay cần cù của người Cà Mau.
🐚 Bánh phồng hàu – hương vị biển Năm Căn
Bánh phồng hàu được làm từ bột gạo trộn thịt hàu tươi xay nhuyễn, nêm tiêu tỏi, rồi phơi khô dưới nắng. Khi nướng, bánh giòn rụm, tỏa hương thơm béo ngậy xen vị mằn mặn của biển. Một lát bánh nhỏ nhưng chứa trọn hương vị vùng nước mặn Năm Căn.
🦀 Bánh phồng cua – tinh hoa đất Mũi
Cua Cà Mau vốn nổi tiếng khắp nước, nhưng người dân nơi đây còn sáng tạo nên món bánh phồng cua – xay cua trộn bột năng, nêm gia vị rồi phơi nắng. Khi nướng, bánh vàng giòn, thơm nức hương cua biển, ăn kèm muối tôm là đủ thấy “vị quê” đậm đà.
6. Kết nối văn hóa & du lịch
Nhiều du khách đến Cà Mau không chỉ tìm tôm khô hay cua biển, mà còn muốn tận mắt nhìn quy trình làm muối tôm – một nét văn hóa mộc mạc mà sâu sắc. Một số tour du lịch sinh thái cho phép khách tự tay rang muối tôm, giã ớt, trộn gạch tôm – để cảm nhận rằng, mỗi hạt muối mặn là một phần ký ức của người miền Tây.
“Muối tôm Cà Mau – hạt mặn của đất trời, của biển cả và của những tấm lòng mặn mà nơi tận cùng đất nước.”