Giữ Hồn Tre Ba Tri – Làng Nghề Đan Lát Trăm Năm Giữa Xứ Dừa

 

Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, ở Ba Tri – vùng đất ven biển của tỉnh Bến Tre – vẫn còn vang vọng một âm thanh rất riêng: tiếng tre chẻ, tiếng nan cài vào nhau lặng lẽ. Đó là nhịp thở của những làng nghề đan lát truyền thống đã tồn tại hơn trăm năm, gắn bó mật thiết với đời sống người dân miền Tây sông nước.

Dấu ấn trăm năm của làng nghề tre trúc

Từ lâu, Ba Tri được thiên nhiên ưu đãi với giồng cát cao, khí hậu phù hợp để tre, trúc, tầm vông sinh trưởng xanh tốt quanh năm. Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, người dân các xã Phú Lễ, Phước Ngãi, An Bình Tây, An Đức… đã hình thành nên những làng nghề đan lát nổi tiếng.

Rổ, thúng, nia, sịa, bội, bung, lờ, lọp, nơm… không chỉ là vật dụng sinh hoạt quen thuộc mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự khéo léo và cần cù qua nhiều thế hệ. Mỗi xóm, mỗi làng gần như chuyên sâu một loại sản phẩm, tạo nên bản sắc rất riêng cho từng địa phương.

Đã có thời, nghề đan lát giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống, nuôi con ăn học. Thương lái tìm đến tận nhà, hàng hóa theo ghe thuyền tỏa đi khắp các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Khi nghề xưa đối diện nguy cơ mai một

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp và vật liệu hiện đại đã dần làm thay đổi thói quen tiêu dùng. Các sản phẩm nhựa, kim loại rẻ, nhẹ và tiện lợi xuất hiện ngày càng nhiều, khiến đồ đan lát thủ công mất dần chỗ đứng trên thị trường.

Những con đường làng từng nhộn nhịp tiếng chẻ tre nay trở nên yên ắng. Nghề đan lát vẫn còn đó, nhưng chủ yếu được duy trì bởi những người lớn tuổi, làm nghề theo kiểu cầm chừng trong lúc nông nhàn. Thu nhập thấp, đầu ra bấp bênh khiến lớp trẻ ít ai còn mặn mà nối nghiệp.

Hiện nay, số hộ theo nghề ở Ba Tri chỉ còn vài chục, sản xuất nhỏ lẻ, chưa hình thành chuỗi giá trị bền vững. Nhiều sản phẩm tuy đẹp và thân thiện với môi trường nhưng thiếu thương hiệu, mẫu mã chưa đáp ứng thị hiếu mới.

Trăn trở giữ nghề – giữ ký ức làng quê

Điều đáng quý là, dù khó khăn, nhiều người thợ vẫn không nỡ buông tay. Với họ, bỏ nghề không chỉ là bỏ một công việc, mà là đánh mất ký ức của gia đình, của cha ông. Trong từng nan tre đan cài là cả một phần đời, một phần hồn quê không dễ gì thay thế.

Nghề đan lát Ba Tri vì thế không đơn thuần là sản xuất hàng hóa, mà là một di sản văn hóa sống – nơi lưu giữ nếp sinh hoạt, tư duy lao động và tinh thần bền bỉ của người dân miền Tây.

Hướng đi mới cho làng nghề truyền thống

Trước nguy cơ mai một, chính quyền địa phương huyện Ba Tri đã và đang triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề đan lát theo hướng bền vững. Trọng tâm là gắn bảo tồn nghề truyền thống với xây dựng nông thôn mới, chương trình OCOP và bảo vệ môi trường sinh thái.

Một hướng đi nhiều tiềm năng là phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề. Du khách không chỉ tham quan mà còn được tận mắt chứng kiến quy trình đan lát, tự tay thử làm sản phẩm và hiểu hơn về đời sống văn hóa bản địa. Đây được xem là cách vừa tạo thêm sinh kế cho người dân, vừa giúp quảng bá giá trị thủ công truyền thống.

Song song đó, việc khuyến khích liên kết sản xuất, thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã, cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ tre trúc cũng đang được quan tâm. Những nghệ nhân lớn tuổi được kỳ vọng sẽ trở thành “người truyền lửa”, hướng dẫn nghề cho thế hệ trẻ.

Giữ nghề là giữ hồn miền Tây

Giữa dòng chảy hiện đại, hình ảnh người thợ già bên đống tre, kiên nhẫn từng mũi đan vẫn mang vẻ đẹp bình dị nhưng đầy sức gợi. Nghề đan lát Ba Tri không chỉ là câu chuyện sinh kế, mà còn là biểu tượng của sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, của lối sống chậm, bền và thân thiện môi trường.

Giữ nghề không phải để níu kéo quá khứ, mà để quá khứ tiếp tục sống trong hiện tại bằng những hình thức mới. Nếu được quan tâm đúng mức, làng nghề đan lát Ba Tri hoàn toàn có thể hồi sinh – xanh lại màu tre, bền lại sinh kế và tiếp tục kể câu chuyện đẹp về bàn tay, khối óc và tình yêu quê hương của người dân xứ dừa Bến Tre.