Có những loài cây không cần ai gieo trồng.

Chỉ cần nước về, chúng tự biết lúc nào phải sống.

Ở miền Tây, mỗi khi con nước dâng lên, người ta không chỉ nhìn thấy phù sa phủ kín ruộng đồng, mà còn cảm nhận được cả một nhịp sống khác bắt đầu chuyển mình. Dưới làn nước đục ngầu, bông súng ma – loài cây hoang dại của đồng nước – âm thầm thức giấc, vươn thân dài, mang theo một mùa mưu sinh rất riêng của người dân quê.

Loài hoa nở giữa đêm và phù sa

Bông súng ma không chọn ban ngày để khoe sắc. Khi ánh mặt trời rút lui, khi cánh đồng chìm vào tĩnh lặng, hoa mới lặng lẽ bung nở. Trắng tinh khôi, tím dịu dàng, hồng phơn phớt – những gam màu nhẹ đến mức chỉ cần một cơn gió thoảng cũng đủ làm rung động cả mặt nước.

Thân súng mảnh, ruột xốp, ngậm trọn nước phù sa. Lá tròn nổi lềnh bềnh như những chiếc mâm xanh. Rễ cắm sâu trong bùn mềm, chờ đúng thời khắc nước dâng mới sinh sôi mạnh mẽ. Mùa khô, chúng “ngủ” dưới đất. Mùa mưa, chúng trở lại – bền bỉ và dẻo dai như chính con người miền sông nước.

Mùa nước lên – mùa người xuống đồng

 

Nước vừa tràn ruộng, người dân cũng bắt đầu chuẩn bị cho những đêm không ngủ. Có người lội bộ giữa đồng sâu, có người chèo xuồng lướt nhẹ trên mặt nước. Ánh đèn pin gắn trên trán quét thành những vệt sáng mỏng manh, soi từng bụi súng đang trổ bông.

Tay lần theo cọng súng, nắm chặt phần ngọn rồi giật mạnh – cả thân súng dài trơn tuột được kéo lên, mát lạnh và nặng trĩu. Nhổ bông súng ma không cần vốn, chỉ cần sức và sự quen việc. Nhưng cái cực là phải dầm mình trong nước lạnh thấu xương, thức khuya dậy sớm giữa màn sương dày đặc của đồng lũ.

Đổi lại, mỗi bó súng mang về là thêm vài chục nghìn để lo bữa cơm, tiền chợ, tiền học cho con.

Rau đồng nuôi sống người đồng

Không phải ngẫu nhiên mà bông súng ma trở thành món ăn quen thuộc mỗi mùa nước nổi. Cọng súng giòn, ngọt, dễ chế biến. Người miền Tây bóp gỏi, xào tỏi, nấu canh chua với cá đồng, hay đơn giản là chấm mắm kho nóng hổi.

Giữa những ngày mưa dầm, một nồi canh chua bông súng nghi ngút khói đủ làm ấm cả căn bếp nhỏ. Với nhiều gia đình, bông súng không chỉ là món ăn, mà là thứ rau “cứu đói” mỗi khi lúa thất mùa, cá tôm hiếm hoi.

Từ loài cây hoang đến kế sinh nhai

Ngày trước, bông súng ma mọc đầy đồng nhưng ít ai nghĩ đến giá trị kinh tế. Nay, mỗi mùa nước về, thương lái tìm đến tận nơi thu mua. Bông súng được bó gọn, xếp ngay ngắn trên xuồng, theo con nước về chợ, về quán ăn, về thành phố.

Có những gia đình sống gần vùng trũng, chỉ vài tháng nhổ súng cũng đủ trang trải sinh hoạt cả năm. Không phân thuốc, không chăm sóc cầu kỳ, bông súng ma trở thành thứ “lộc trời” mà thiên nhiên ban tặng cho vùng đất đầu nguồn.

Mùa đi qua, ký ức còn ở lại

Rồi nước sẽ rút. Đồng khô dần. Bông súng cũng rút về nằm yên dưới lớp bùn, chờ mùa sau thức giấc. Nhưng những đêm lội đồng, ánh đèn lập lòe, tiếng nước khua dưới mũi xuồng… vẫn ở lại trong ký ức người miền Tây như một phần đời không thể tách rời.

Bông súng ma – cái tên nghe mộc mạc, thậm chí có phần thô – lại mang trong mình vẻ đẹp rất riêng. Không phô trương, không ồn ào, nhưng đủ sức nuôi sống con người, đủ sức giữ lại hương vị của đồng nước mỗi khi mùa lũ trở về.

Ở miền Tây, có những loài hoa không cần đứng trong bình.
Chúng chỉ cần đứng giữa đồng – là đã đủ giá trị rồi.