Đi Và Viết
Giữ hồn sông nước miền Tây qua nghề đan lọp Thới Long
Giữ hồn sông nước miền Tây qua nghề đan lọp Thới Long
_636983681818412591.jpg)
Giữa nhịp sống ngày càng gấp gáp của đô thị Cần Thơ, phường Thới Long vẫn giữ cho mình một khoảng lặng rất riêng. Ở đó, bên những con kênh nhỏ uốn quanh xóm làng, tiếng dao chẻ tre, tiếng nan lạt chạm nhau lách cách vẫn vang lên đều đặn – thứ âm thanh gợi nhắc về một miền sông nước xưa cũ, mộc mạc mà bền bỉ.
Không ồn ào, không phô trương, nghề đan lọp ở Thới Long tồn tại lặng lẽ như chính cách người miền Tây gìn giữ ký ức của mình: chậm rãi, bền gan và đầy yêu thương.
Nghề sinh ra từ con nước
Từ hơn nửa thế kỷ trước, khi ruộng đồng và kênh rạch còn phủ kín vùng đất Thới Long, cuộc sống của người dân nơi đây gắn chặt với con nước. Đánh bắt thủy sản là sinh kế quen thuộc, và chiếc lọp tre trở thành vật dụng không thể thiếu trong mỗi gia đình.
Lọp được làm hoàn toàn thủ công từ tre, đặt dưới mương, ruộng hay kênh rạch, tận dụng dòng chảy để cá tự chui vào mà không thể thoát ra. Không cần máy móc, không cầu kỳ, chiếc lọp là kết tinh của kinh nghiệm dân gian và sự am hiểu tự nhiên của cư dân vùng sông nước.
Ban đầu, người dân chỉ đan lọp để dùng trong nhà. Dần dần, khi nhu cầu tăng lên, nghề đan lọp hình thành, lan tỏa ra khắp vùng Cần Thơ và nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Có thời điểm, mỗi mùa nước nổi về, cả xóm rộn ràng suốt ngày đêm, thương lái tìm đến tận nhà để lấy hàng.
Những bàn tay lặng lẽ giữ nghề
Ngày nay, để tìm được những hộ còn theo nghề đan lọp ở Thới Long, phải rẽ khỏi các trục đường lớn, len lỏi qua những lối nhỏ chạy dọc kênh rạch. “Làng nghề” giờ chỉ còn hơn chục hộ, phần lớn là người cao tuổi.
Trong những căn nhà ven nước, tre được chất đầy trước sân, phơi nắng cho ngả màu vàng sậm. Người thợ phải chọn tre rất kỹ: tre non thì mềm, dễ gãy; tre già lại giòn. Tre đạt chuẩn sẽ được ngâm nước nhiều tuần cho sạch nhựa, rồi mới đem chẻ, vót, uốn nan. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.
Với những người gắn bó lâu năm, đan lọp không đơn thuần là công việc mưu sinh. Đó là thói quen, là nhịp sống. Nhiều người nói vui rằng, ngày nào không cầm dao chẻ tre, không đan vài chiếc lọp là thấy “buồn tay buồn chân”.
Từ thời vàng son đến nỗi trăn trở hôm nay
Không ít gia đình ở Thới Long từng nuôi con ăn học, dựng xây cuộc sống ổn định nhờ nghề đan lọp. Nhưng cùng với sự xuất hiện của các loại ngư cụ hiện đại, rẻ và tiện lợi hơn, lọp tre thủ công dần mất chỗ đứng.
Công làm nhiều, giá bán không cao, đầu ra lại bấp bênh khiến lớp trẻ không còn mặn mà nối nghiệp. Hiện nay, người theo nghề chủ yếu là người già. Nỗi lo lớn nhất của họ không chỉ là thu nhập, mà là nguy cơ nghề truyền thống biến mất khi không còn người tiếp nối.
“Mất nghề là mất một phần hồn quê” – câu nói ấy được nhắc đi nhắc lại như một nỗi day dứt chung của những người còn bám trụ với nghề.
Điểm sáng từ làng nghề ngư cụ Thơm Rơm
Cũng tại phường Thới Long, làng nghề đan lưới Thơm Rơm lại cho thấy một hướng đi khác cho nghề truyền thống. Không chỉ giữ nghề, nơi đây còn phát triển mạnh các sản phẩm ngư cụ như lưới, lú, chài, lọp… với quy mô lớn, tạo việc làm cho hàng ngàn lao động nhàn rỗi.
Nhờ cải tiến kỹ thuật, đa dạng mẫu mã và tổ chức sản xuất linh hoạt – từ làm tại cơ sở đến gia công tại nhà – làng nghề Thơm Rơm không chỉ giúp người dân tăng thu nhập mà còn giữ chân lao động ở lại quê hương. Sản phẩm được tiêu thụ rộng khắp trong nước, thậm chí có những đơn hàng gia công cho thị trường nước ngoài.
Thực tế này cho thấy: nếu có hướng đi phù hợp, nghề truyền thống không chỉ “được giữ”, mà còn có thể phát triển bền vững trong đời sống hiện đại.
Giữ nghề – giữ lại hồn sông nước
Nhiều ý kiến cho rằng, nghề đan lọp Thới Long hoàn toàn có thể hồi sinh nếu được nhìn nhận như một giá trị văn hóa đặc trưng của miền Tây sông nước. Việc gắn nghề với du lịch trải nghiệm, xây dựng không gian trình diễn, trưng bày sản phẩm, hay phát triển lọp tre thành đồ lưu niệm thủ công là những hướng đi khả thi.
Quan trọng hơn cả là cần có chiến lược lâu dài: hỗ trợ đào tạo thợ trẻ, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, kết nối đầu ra ổn định. Khi đó, tiếng dao chẻ tre ở Thới Long sẽ không chỉ là âm thanh của hoài niệm, mà còn là nhịp sống của một làng nghề tiếp tục đồng hành cùng thời đại.