Khô cá Đồng Tháp – Tinh hoa đặc sản miền Tây từ nghề truyền thống

Nằm ở vùng thượng nguồn sông Tiền, Đồng Tháp được thiên nhiên ưu đãi hệ thống sông ngòi chằng chịt cùng nguồn thủy sản dồi dào quanh năm. Chính điều kiện tự nhiên đặc thù ấy đã hình thành nên một nghề truyền thống gắn bó mật thiết với đời sống người dân miền sông nước – nghề làm khô cá. Trải qua nhiều thế hệ, khô cá Đồng Tháp không chỉ là món ăn dân dã mà đã trở thành đặc sản mang đậm dấu ấn văn hóa vùng miền.

Tinh hoa nghề truyền thống nơi đầu nguồn

Trong ký ức của nhiều người miền Tây, khô cá gắn liền với mùa nước nổi. Khi con nước từ thượng nguồn đổ về, cá đồng theo dòng tràn ngập ruộng đồng, kênh rạch. Ở những vùng đầu nguồn như Tân Hộ Cơ (Đồng Tháp), người dân từ lâu đã quen với cảnh đánh bắt cá tươi mỗi ngày rồi đem chế biến thành khô để dùng dần hoặc trao đổi buôn bán.

Cá lóc, cá chốt, cá sặc… là những loại cá phổ biến nhất để làm khô. Nhờ sinh trưởng tự nhiên trong môi trường nước ngọt, thịt cá chắc, ít mỡ, khi phơi khô cho hương vị đậm đà và mùi thơm rất riêng. Từ nhu cầu bảo quản thực phẩm trong điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn, người dân miền Tây đã sáng tạo nên món khô cá – vừa tiện lợi, vừa phù hợp với nhịp sống sông nước.

Giữ trọn hương vị bằng phương pháp thủ công

 

Điểm làm nên sự khác biệt của khô cá Đồng Tháp nằm ở quy trình chế biến vẫn giữ được nét truyền thống. Cá sau khi đánh bắt được sơ chế ngay trong ngày để đảm bảo độ tươi. Công đoạn làm sạch, xẻ cá phần lớn được thực hiện thủ công bởi những người thợ lành nghề, giúp giữ trọn kết cấu thịt cá.

Gia vị ướp khô thường rất mộc mạc, gồm muối, đường, tỏi, ớt… nhưng tỷ lệ pha trộn lại mang dấu ấn riêng của từng gia đình, từng cơ sở sản xuất. Cá sau khi ướp được đem phơi dưới nắng tự nhiên từ hai đến ba ngày, hoàn toàn không sử dụng chất bảo quản. Chính nắng gió miền sông nước đã góp phần tạo nên màu sắc vàng ươm và hương vị đặc trưng khó lẫn của khô cá Đồng Tháp.

Không chỉ tiện bảo quản, khô cá còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Quá trình phơi giúp làm cô đặc protein và khoáng chất, đồng thời tạo nên vị đậm đà mà cá tươi khó có được. Từ khô cá, người dân có thể chế biến nhiều món ăn quen thuộc như khô cá chiên, khô cá kho tiêu, khô cá nướng… mỗi món đều mang hương vị rất riêng.

Từ món ăn quê đến sản phẩm OCOP

Ngày nay, nghề làm khô cá ở Đồng Tháp không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình. Nhiều cơ sở và doanh nghiệp địa phương đã mạnh dạn đầu tư, từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất nhằm đưa đặc sản truyền thống vươn xa hơn trên thị trường.

Tiêu biểu trong số đó là Công ty TNHH Chế biến Thủy sản Ba Khía Foods. Kế thừa tinh hoa từ nghề làm khô cá truyền thống, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống chế biến hiện đại, xây dựng nhà xưởng đạt chuẩn an toàn thực phẩm, nhưng vẫn giữ phương châm “giữ hồn quê trong từng sản phẩm”. Các sản phẩm như khô cá lóc, khô cá chốt, khô cá sặc… đều được chế biến từ nguồn nguyên liệu địa phương tươi sống và đã đạt nhiều chứng nhận OCOP tại Đồng Tháp.

Bên cạnh các dòng khô cá truyền thống, doanh nghiệp còn phát triển thêm nhiều sản phẩm mới như lạp xưởng cá lóc, lạp xưởng cua đồng… nhằm đa dạng hóa lựa chọn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.

Giá trị vượt lên trên một món ăn

Khô cá Đồng Tháp không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc. Với nhiều người con miền Tây, đó là hương vị của tuổi thơ, của những bữa cơm đạm bạc nhưng ấm cúng, của mùa nước nổi gắn liền với ký ức làng quê.

Ngày nay, khô cá Đồng Tháp đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương, trở thành đặc sản được ưa chuộng trên khắp cả nước và từng bước xuất hiện tại thị trường quốc tế. Thông qua các kênh phân phối truyền thống và thương mại điện tử, sản phẩm khô cá đang mang hương vị mộc mạc của miền Tây đến gần hơn với người tiêu dùng, đặc biệt là những người con xa xứ.

Việc phát triển khô cá thành sản phẩm đặc trưng vùng miền không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn giúp bảo tồn và phát huy một nghề truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức. Sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm dân gian và tư duy sản xuất hiện đại chính là chìa khóa để khô cá Đồng Tháp tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường.

Từ những mẻ cá phơi nắng bên hiên nhà năm nào, khô cá Đồng Tháp hôm nay đã trở thành biểu tượng ẩm thực mang đậm hồn quê, lưu giữ trọn vẹn bản sắc miền sông nước Nam Bộ trong từng thớ thịt cá.